50 lat rozwoju psychiatrii środowiskowej na Bródnie

Date:

Share post:

Prof. dr hab. n.med. Andrzej Kokoszka

| Koordynator Bródnowskiego Centrum Zdrowia Psychicznego, Kierownik II Kliniki Psychiatrycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Wprowadzanie modelu psychiatrii środowiskowej przebiega z ogromnymi trudnościami, jego pilotaż jest wielokrotnie przedłużany, mnożą się oczekiwania potwierdzenia sensowności tego rozwiązania, jakby było to coś bardzo nowatorskiego.

Tymczasem psychiatria środowiskowa w formie centrów zdrowia psychicznego ma długą historię. U podstaw jej rozwoju w USA uznaje się regulacje prawne prezydenta Johna Kennedy’ego dotyczące Środowiskowych Centrów Zdrowia Psychicznego (Community Mental Health Centres) z 1963 roku. W 1976 roku Niemieckie Władze Federalne zarekomendowały transformację psychiatrii w kierunku środowiskowym oraz stworzenie narodowych standardów w tej materii. W 1978 roku zapoczątkowano we Włoszech likwidację szpitali psychiatrycznych oraz rozwój opartych na lokalnej społeczności wielodyscyplinarnych zespołów opieki psychiatrycznej.

Za początek psychiatrii środowiskowej na Bródnie można uznać powstanie w 1974 roku Oddziału Dziennego przy ul. Suwalskiej 11, który rozpoczął trwającą do tej pory współpracę z Poradnią Zdrowia Psychicznego. Kilka lat później weszły one w skład ośrodka odpowiadającego obecnym kryteriom Centrum Zdrowia Psychicznego, obejmującego Oddział Psychiatryczny w wieloprofilowym Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim (1981) oraz Zespół Leczenia Środowiskowego (zwany wówczas Zespołem Leczenia Domowego 1982). W dalszej kolejności rozwinięto współpracę z Ośrodkiem Pomocy Społecznej i Fundacją „POMOST”. Wszystkie te placówki kontynuują współpracę realizowaną od 2018 roku w ramach Bródnowskiego Centrum Zdrowia Psychicznego w zakresie pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego.

Bródnowskie CZP zapewnia opiekę psychiatryczną wszystkim osobom dorosłym zamieszkałym w dzielnicy Targówek o populacji ponad 100 tys. osób, na których od godziny 8 do 18 czekają terapeuci w Punktach Zgłoszeniowo Koordynacyjnych przy ul Kondratowicza 8 i Remiszewskiej 14. Warto dodać, że Poradnia Zdrowia Psychicznego działa w kilku miejscach, jako jednostki CZP (ul. Kondratowicza 8, ul. Remiszewska 14, oraz u „podwykonawców” Centrum: PZP w SZPZLO Warszawa Białołęka-Targówek przy ul. Rembielińskiej 8 oraz PZP MEDICERS Sp. z o.o. przy ul Tużyckiej 31). Zespół Leczenia Środowiskowego ma trzy siedziby: przy ul. Suwalskiej 11, ul. Rembielińskiej 8 i ul. Remiszewskiej 14, aby być bliżej mieszkańców.

Poza pilotażem w Bródnowskim Centrum Zdrowia Psychicznego działa Oddział Dzienny i Poradnia Terapii Uzależnienia od Alkoholu, Poradnia Seksuologiczna, Pododdział Leczenia Nerwic w Oddziale Dziennym.

Bródnowskie Centrum Zdrowia Psychicznego do 2001 roku stanowiło bazę kliniczną IV Kliniki Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, a obecnie jest bazą II Kliniki Psychiatrycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pół wieku historii to zasługa ludzi, którzy tworzyli poszczególne zespoły i działali na rzecz pacjentów. Trudno w tym tekście wymienić nazwiska wszystkich osób, które odegrały istotną rolę w rozwoju psychiatrii środowiskowej na Bródnie.
Tutaj czytelnicy mogą zapoznać się z dwoma tekstami poświęconymi historii psychiatrii środowiskowej na Bródnie:

Oddział w szpitalu Bródnowskim

Atmosferę początków Centrum opisuje mgr Edyta Procner-Przeszowska, psycholog i psychoterapeuta, seniorka zespołu, która rozpoczęła pracę w lipcu 1981 roku, gdy został otwarty Oddział Psychiatryczny w Szpitalu Bródnowskim. Jego organizator, ordynator i Kierownik IV Kliniki Psychiatrycznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii, docent Andrzej Piotrowski, oparł się na modelu psychiatrii środowiskowej, zintegrował inne formy leczenia psychiatrycznego na Bródnie.

Celem powstania 45-łóżkowego Oddziału Psychiatrycznego w szpitalu ogólnym było zbliżenie lokalizacji hospitalizacji pacjenta do jego miejsca zamieszkania i połączenie leczenia szpitalnego z innymi formami opieki. Ułatwiało to kontakt z rodziną pacjenta i planowanie wszechstronnej pomocy w jego środowisku. W dniu otwarcia Oddziału w lipcu 1981 roku przyjęliśmy na początek ośmiu pacjentów mieszkających na Bródnie. Byli to pacjenci z psychozą, przez wiele lat przebywających w Szpitalu Drewnica. Historia jednego z naszych pierwszych pacjentów, Pana Zygmunta, jest historią rozwoju psychiatrii środowiskowej na Bródnie. Pan Zygmunt po wielu latach hospitalizacji i kilku nieudanych próbach samodzielnego zamieszkania w swoim mieszkaniu, zrealizował to, o czym mówił: „nie chcę ani jednego dnia więcej być w szpitalu”. Stało się to możliwe dzięki współpracy Kliniki Psychiatrii, Pomocy Społecznej i Stowarzyszenia Pomost. W jego mieszkaniu zostało zorganizowane mieszkanie chronione, był pod opieką usług specjalistycznych PZP na Bródnie, a w ciągu tygodnia chodził na zajęcia do Środowiskowego Domu Samopomocy.

W oddziale dziennym psycholog mgr Anna Dryzner prowadziła psychoterapię grupową, indywidualną, rozmowy z małżonkami i rodzinami pacjentów. Potem było już 2 psychologów, a także terapeuta zajęciowy. Zasadą funkcjonowania Oddziału Dziennego było tworzenie „środowiska macierzyńskiego”, opisanego przez prof. Antoniego Kępińskiego, doświadczanie bezpieczeństwa w grupie ludzi. Podstawowym narzędziem pracy była ceniona przez pacjentów atmosfera Oddziału, którą współtworzyły farmakoterapia, działania medyczne i psychologiczne takie jak psychoterapia indywidualna i grupowa. Poczucie wspólnoty budowały działania takie jak drobne prace, wycieczki, wspólne organizowanie świąt i uroczystości – zarówno posiłków, jak i oprawy artystycznej. Na uroczyste Wigilie i „jajeczka” przychodzili również byli pacjenci Oddziału. Była to psychiatria profesjonalna, nowatorska i mniej skrępowana procedurami.”

Oddział Dzienny

Działalność Oddziału Dziennego opisała dr med. Agnieszka Łukasiewicz: „Przez wiele lat Oddział Dzienny Suwalska11 pracował w oparciu o stabilny zespół terapeutyczny (długo pod kierunkiem dr Grażyny Krzyczkowskiej), dający pacjentom poczucie bezpieczeństwa oraz możliwość kontynuacji terapii u znanego, bliskiego im lekarza i terapeuty. Kolejne pobyty pacjentów były kontynuacją podjętej pracy terapeutycznej dostosowanej do ich rozwoju i w zmieniających się etapach ich życia. Terapia grupowa i indywidualna obecnie koncentruje się głównie na zarządzaniu emocjami, zrozumieniu problemu i uczy skutecznych umiejętności radzenia sobie z trudnościami. W trakcie pobytu pacjenta jest przestrzeń na dodatkowe spotkania z bliskimi pacjentów, oddziaływania socjalne, planowanie rehabilitacji, wsparcie terapeuty przez doświadczenie. Nadal ważną rolę pełni bycie w grupie, dające poczucie nadziei na poprawę, także w trakcie różnorodnej terapii zajęciowej, treningu behawioralnego, terapii poznawczej, wspólnych wyjść i spacerów. Współpracujemy z lokalnymi instytucjami, organizacjami i ośrodkami kulturalnymi. Obok diagnostyki i leczenia psychiatrycznego, możliwa jest diagnostyka psychologiczna, dostęp do badań, konsultacji specjalistycznych w ramach Szpitala Bródnowskiego. Opieka jest dostosowana do potrzeb pacjentów. Kontynuujemy staże młodych lekarzy, terapeutów, którzy wnoszą własne doświadczenie w naszą społeczność”.

Zespół leczenia domowego

Pielęgniarka środowiskowa mgr Beata Stagiłow tak wspomina rozwój działalności Zespołu Leczenia Środowiskowego: „Psychiatryczne Zespoły Leczenia Środowiskowego (PZLŚ) powstały, aby zaspokajać potrzeby osób chorych psychicznie żyjących w społeczności oraz koordynować działania poszczególnych służb i agencji biorących udział w opiece nad nimi. Obecne kryteria wyzdrowienia pacjentów i jak najdłuższej remisji choroby koncentrują się wokół funkcjonowania pacjenta. Podkreśla się, że zdrowie to powrót do aktywności, samodzielności i umiejętności odczuwania radości, a nie brak objawów chorobowych. Działalność Psychiatrycznego Zespołu Leczenia Środowiskowego na Bródnie rozpoczęła się w sierpniu 1982 roku. Pierwszym kierownikiem został magister socjologii Andrzej Axer, lekarzem Wojciech Grudka, a pielęgniarką Jadwiga Sadowska. Na ulicy Łojewskiej zespół pracował do 1987 roku, po czym przeniósł się na ulicę Suwalską, gdzie znajduje się do dziś.

Kierownikiem placówki została profesor Katarzyna Prot. W tym czasie ZLŚ zwiększał liczbę pacjentów objętych opieką oraz powiększał skład personelu. W lutym 1994 roku, kiedy rozpoczęłam tam pracę jako pielęgniarka, zatrudnionych było 2 lekarzy, 2 psychologów, 4 pielęgniarki oraz 1 pracownik socjalny. Poznając potrzeby pacjentów, rozszerzaliśmy nasze działania terapeutyczne i w 1994 roku, w sali Oddziału Dziennego przy ulicy Suwalskiej, razem z pielęgniarką Jolantą Bońkowską, rozpoczęłyśmy prowadzenie Klubu Pacjenta. Początkowo klub nie cieszył się zbytnią popularnością wśród pacjentów, głównie z powodu braku funduszy na mały poczęstunek czy inne rozrywki. W połowie 1994 roku profesor Maria Załuska uzyskała fundusze na prowadzenie klubu, co znacznie zwiększyło jego popularność. Pod koniec lat 90. klub przeniesiono do pomieszczeń Warsztatów Terapii Zajęciowej (WTZ) przy ulicy Wincentego, gdzie działa do dziś. Pacjenci nadali mu nazwę „Klub Pacjenta Promyk”. Obok WTZ rozpoczął swoją działalność Środowiskowy Dom Samopomocy (ŚDS) dla pacjentów niespełniających kryteriów przyjęcia na warsztaty. Dzięki współpracy z innymi ośrodkami (OPS, WTZ, ŚDS, Usługi Specjalistyczne) nasza oferta programowa terapii i pomocy pacjentom stale się rozwijała. Pomagamy wielu pacjentom i ich rodzinom, zapewniając opiekę i leczenie w warunkach domowych.

Wyzwania

Osiedla na Bródnie powstawały, w znacznym stopniu, jako mieszkania dla przybywających z Polski pracowników Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu. Aktualnie wiele tych rodzin wchodzi w fazę późnej dorosłości. Skąpe sieci rodzinne utrudniają samodzielne funkcjonowanie, zwłaszcza tych, których dotknęły zaburzenia psychiczne. Z upływem czasu część tych osób traci zdolność do funkcjonowania nawet przy pomocy wsparcia w ramach OPS. Jedynym rozwiązaniem na ostatnie lata życia staje się Dom Opieki Społecznej i czasem rolą pracownika Centrum staje się, z konieczności, motywowanie do takiej zinstytucjonalizowanej pomocy. Potrzebujących jej osób jest coraz więcej.

Rośnie liczba pacjentów z zaburzeniami osobowości „z wiązki B” (bordeline, dyssocjalna, narcystyczna, histrioniczna), często z towarzyszącym, co najmniej szkodliwym, stosowaniem substancji psychoaktywnych i z dużą gotowością do zachowań autoagresywnych i agresywnych. Przygotowanie odpowiedniego wsparcia i terapii dla tych osób wymaga rozwoju programów świadczeń specjalistycznych, których wprowadzenie jest od 2018 roku konsekwentnie odsuwane w czasie przez Ministerstwo Zdrowia. Bez niezbędnych dodatkowych środków możliwe są jedynie interwencje kryzysowe redukujące ryzyko odebrania sobie życia. Minimalistyczne działania są frustrujące zarówno dla pacjentów, jak i terapeutów. Podobnie potrzebne są specjalistyczne oddziaływania dla osób ze spektrum autyzmu i dla wielu innych zaburzeń.

Frustracja terapeutów, którzy nie są w stanie zapewnić pacjentom leczenia zgodnego z aktualnym stanem wiedzy powoduje nieustające zmiany składu zespołu. Młodzi lekarze i psycholodzy po zdobyciu w Centrum doświadczenia odchodzą do lepiej płatnej, ale także po prostu lżejszej i mniej obciążającej pracy w prywatnym sektorze. Tracą na tym przewlekle chorzy wymagający stabilnego wsparcia. Jednym z warunków utrzymania zatrudnienia jest odpowiednie wynagradzanie ciężkiej pracy w psychiatrii środowiskowej, czyli na poziomie zbliżonym do dochodów osiąganych w prywatnych placówkach.

Mam nadzieję, że przetrwamy obecną, niekorzystną sytuację braku odpowiedniego zainteresowania Ministerstwa Zdrowia dostosowaniem systemu psychiatrycznej opieki zdrowotnej do aktualnych potrzeb (wzmocnienie Centrów Zdrowia Psychicznego, wprowadzenia świadczeń specjalistycznych) oraz nieadekwatnych wycen świadczeń przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Mam nadzieję na dalszą obecność i rozwój psychiatrii środowiskowej na Bródnie.

Dodatkowe materiały:

REKLAMA

OSTATNIO DODANE

XVI Zachodniopomorskie Dni Psychiatryczne – w czerwcu psychiatria spotyka się w Szczecinie

Już po raz szesnasty w dniach 14-15 czerwca 2024 roku w Szczecinie, będzie możliwość spotkania naukowego w trakcie...

Zaproszenie: „Łódzkie Dialogi Psychiatryczne”

Mamy przyjemność zaprosić Państwa do udziału w pierwszej edycji konferencji Łódzkie Dialogi Psychiatryczne 20-21 września 2024 Łódź, Hotel Ambasador Premium Wydarzenie...

Zaproszenie: Warszawskie Spotkania Psychiatryczne

Wspólnie z Komitetem Naukowym członków Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, mamy zaszczyt zaprosić Państwa do udziału w konferencji  Warszawskie Spotkania Psychiatryczne 6-8 czerwca 2024 rokuHotelu...

Terapia dopasowana do dziecka daje najlepsze efekty

Terapia środowiskowa jest szybkim i skutecznym sposobem na to, by pomóc rosnącej grupie dzieci bez diagnozy psychiatrycznej, ale...